Uitvoerder van het kunsten- en cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Regering

Nieuws

Conservatie van het Odiliaschrijn: eind goed, al goed!

10.07.2019
Sint-Odiliaschrijn - Foto: Katrien Houbey
Sint-Odiliaschrijn - Foto: Katrien HoubeySint-Odiliaschrijn - Foto: Katrien Houbey

Het Sint-Odiliaschrijn, dat in de Abdij Mariënlof in Borgloon bewaard wordt, is een houten schrijn met de oudst gedateerde paneelschildering uit de Nederlanden. Om die reden is het schrijn sinds 2012 erkend als Vlaams topstuk. Tussen 2014 en 2019 werden verschillende maatregelen genomen in het kader van preventieve conservatie van het schrijn. Dankzij deze interventies, nauw opgevolgd door het Departement Cultuur, Jeugd en Media, kan dit unieke en prachtige topstuk voortaan in optimale omstandigheden bewaard worden.

Het Sint-Odiliaschrijn, dat in de Abdij Mariënlof in Borgloon bewaard wordt, is een houten schrijn met de oudst gedateerde paneelschildering uit de Nederlanden. Om die reden is het schrijn sinds 2012 erkend als Vlaams topstuk.

Sinds 2014 worden een aantal maatregelen genomen in het kader van preventieve conservatie. Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium maakte een conditierapport op. De provincie Limburg startte met klimaatmetingen. In 2016 werd er een nieuwe, luchtdichte vitrine geplaatst om de klimaatschommelingen rondom het schrijn te reduceren.

In het najaar van 2017 merkten vrijwilligers een plotse groei van witte pluis op het schrijn op. Zij alarmeerden de nodige instanties, waaronder de Topstukkenraad en Monumentenwacht. De monumentenwachters interieur deden een inspectie ter plaatse en maakten een afspraak voor de droge verwijdering van het pluis. In de vitrine werden na de reiniging Art Sorb cassettes toegevoegd om meer controle op de hoge relatieve vochtigheid te krijgen.

De oorzaak van het probleem leek een schimmel. Het Departement Cultuur, Jeugd en Media liet dit pluis verder onderzoeken door een gespecialiseerde firma. Na analyse van de monsters en veel overleg met verschillende specialisten bleek het allicht om een zoutuitbloei te gaan, want er werden geen levensvatbare schimmelsporen aangetroffen.

Een plan van aanpak werd afgesproken, dat in februari 2019 ten uitvoer is gebracht. Eerst werd een tent opgebouwd rondom een schrijn, waarbinnen de vochtigheid gecontroleerd kon worden. Daarna werd de vitrine geopend en werd er een vochtbufferende plaat van berkentriplex onder het schrijn toegevoegd. De Art Sorb cassettes werden vervangen door nieuwe cassettes, geconditioneerd op 65%, om nieuwe vochtmigratie en bijgevolg zoutuitbloei te voorkomen. Het schrijn zelf werd opnieuw gereinigd. Ten derde voerde de opdrachthoudende firma opnieuw een luchtkiemgetalmeting, microscopisch onderzoek en ARA-test uit. Deze resultaten bevestigden het vermoeden van zoutuitbloei.

In april 2019 werd uiteindelijk een real-time draadloze klimaatmonitoring opgestart, die toelaat om het klimaat in de vitrine vanop afstand op te volgen. Ook de periodieke visuele controle door de vrijwilligers blijft een belangrijke aanvulling.

Na de eerste maand van de metingen kon het Departement Cultuur, Jeugd en Media opgelucht concluderen dat het klimaat opnieuw gestabiliseerd is rond 63-64% relatieve vochtigheid. Daarmee is ook het risico op eventuele schimmelgroei klein. Ook de abdij en de zusters die het schrijn beheren, zijn zeer opgelucht dat alles goed afgelopen is.

Meer info