Uitvoerder van het kunsten- en cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Regering

Topstukken

Aardglobe (1541) en hemelglobe (1551)

Gerard Mercator - Aardglobe (1541) en hemelglobe (1551)
Kunstenaar:
Gerard Mercator
Titel: 
Aardglobe (1541) en hemelglobe (1551)
Jaar: 
2013
Bewaarplaats: 
s.n.
Categorie: 
Cultuurhistorisch
Thema: 
Mercator
Dit paar globes (aardglobe – hemelglobe) is zeer zeldzaam. Het is niet precies bekend hoeveel paren er nog wereldwijd bewaard zijn: meestal heeft men het over zestien paren, maar sommige lokalisatiegegevens zijn zeer oud en er werd niet steeds voldoende onderzocht of het om originele globes gaat dan wel om negentiende-eeuwse facsimilés. Van deze twee globes is zeker geweten dat ze origineel zijn; het zijn de enige gemonteerde exemplaren in België en ze behoren tot de oudste globes bewaard in ons land.
De globes werden vervaardigd door Gerard Mercator in het midden van de zestiende eeuw. Deze befaamde cartograaf was niet de eerste om globes te vervaardigen in de Zuidelijke Nederlandsen: deze eer viel toe aan Franciscus Monachus (cartograaf) in samenwerking met Gaspard Van der Heyden (graveur), Maarten De Keyser (drukker) en Roeland Bollaert (uitgever) in 1526/1527. Van deze aardglobe zijn geen exemplaren bewaard. Hierna wendde Roeland Bollaert zich tot Gemma Frisius (wiskundige en cartograaf) en (opnieuw) Gaspard van der Heyden om nieuwere globes te vervaardigen. Van hun eerste set aardglobes en hemelglobes (1529/1530) zijn opnieuw geen exemplaren bewaard. Wel is telkens één exemplaar bewaard in het buitenland van de tweede set aardglobes en hemelglobes (1536/1537) die via dezelfde equipe tot stand kwam, aangevuld met Frisius’ jonge leerling, namelijk Gerard Mercator.
Vrij snel na zijn eerste ervaringen met het vervaardigen van globes, begon Gerard Mercator eigen globes te maken. De aardglobe van 1541 werd gekenmerkt door diverse geografische correcties en druktechnische verbeteringen.

De belangrijkste innovatie was evenwel de toevoeging van loxodromen, die voordien reeds gekend waren op portulaankaarten, maar nog nooit op gedrukte globes geïntegreerd waren. Tien jaar na de vervaardiging van de aardglobe, realiseerde Gerard Mercator eveneens een hemelglobe. Druktechnisch was deze van dezelfde kwaliteit als de aardglobe; inhoudelijk was dit werk minder vernieuwend. De beide globes werden meestal als paar besteld. Omwille van hun precisie en artistieke kwaliteit genoten zij onmiddellijk een groot succes. Uit de correspondentie van Mercator blijkt dat hij de productie ervan nauwelijks kon bijhouden.
Dat de cartograaf Gerard Mercator nog steeds een belangrijke rol speelt in het collectieve geheugen bewijst zijn achtste plaats in de Vlaamse editie van “De Grootste Belg” (2005) en de talrijke vieringen die georganiseerd werden ter gelegenheid van zijn 400ste sterfdag en 500ste verjaardag. De twee globes die hier besproken worden zijn uitzonderlijk fraai ingekleurd en zeer gaaf bewaard. In 1994 werden ze deskundig gerestaureerd en geconsolideerd.
Aardglobe (1541):
globe met afbeelding van de toenmalig gekende wereld met meridianen, parralelen en kompaslijnen
afmetingen: hoogte 56 cm, breedte 53 cm, diameter 41,5 cm, omtrek 130 cm
papier, gips, koper, hout
inv.nr. SN.W. 3990

Hemelglobe (1551):
globe met afbeelding van het heelal met twaalf tekens van de dierenriem, drieëntwintig sterrenbeelden in het noordelijk halfrond en zestien in het zuidelijk
afmetingen: hoogte 54 cm, breedte 53 cm, diameter 41,5 cm, omtrek 130 cm
papier, gips, koper, hout
inv.nr. SN.W. 3989